گذري بر شيوه‌هاي پژوهش در انديشه‌هاي امام خميني(س)
موضوع: امام، انقلاب و رهبری | تاریخ ارسال: شنبه، 17 فروردین 1387 | بازدیدها: 2008

در این اثر، سه نوع پژوهش: موضوعی، اقتضائی و کاربردی در اندیشه های حضرت امام(س) مورد بررسی اجمالی قرار گرفته است.

گذري بر شيوه‌هاي پژوهش در انديشه‌هاي امام خميني(س)

علي نعيم الدين خاني
كارشناسي ارشد عرفان اسلامی

سخن اوّل
شكل‌گيري انقلاب اسلامي به بركت رهبري‌هاي الهي امام خميني(س) و تأسيس جمهوري اسلامي ايران، بزرگ‌ترين معجزه قرن است كه عالي‌ترين مقصد آن تحقق عدالت و معنويت براي تمامي ملل مستضعف جهان و آزادگان و ستمديدگان عالم مي‌باشد. يكي از آرمان‌هاي دلسوختگان انقلاب و شاگردان صديق آن رهبر بزرگ، آن است كه شالوده اين نظام مقدس بر اساس انديشه‌هاي متعالي امام راحل(س) بنا گردد و راه و ياد آن عزيز سفر كرده همواره زنده و پاينده بماند؛ چنان كه بحمد الله خلف صالح و شاگرد صديق آن معمار بزرگ، حضرت آيت الله خامنه‌اي مدّ ظله العالي - پيوسته بر اين امر تأكيد و سفارش داشته و دارند و در فرازهاي عديده از بيانات گرانقدر خويش ترسيمگر اصول بنيادين انقلاب و استمراربخش اهداف و انديشه‌هاي نوراني امام خميني(س) بوده و هستند. ايشان در فرازي از سخنان گهربار خويش فرموده‌اند: انقلاب و نظام اسلامي ما معجزه بزرگ اسلام ناب و انقلاب بود كه از اخلاص امام عظيم الشأن، آن بنده صالح و رهبر حقيقي و پيرو خط پيامبران الهي نشأت گرفت و ما راه امام را با قاطعيت ادامه خواهيم داد.(1)
از جمله موضوعاتي كه در راستاي تحقق منويات رهبر فرزانه انقلاب در راستاي اشاعه علمي و عملي انديشه‌هاي والاي امام(س) شايسته توجه و بررسي جدي است، بحث و گفتگو در باره شيوه‌هاي پژوهش در انديشه‌هاي سازنده و بالنده امام راحل(س) در عرصه‌هاي مختلف است. آنچه در اين نوشتار مي‌خوانيد، بررسي اجمالي و مختصر شيوه‌هاي تحقيق در آثار و آراء حضرت امام(س) با تأكيد بر انديشه‌هاي عرفاني و معنوي آن خورشيده تابنده علم و فقاهت و مهتاب فروزنده عرفان و معنويت مي‌باشد كه اميد است نقطه عطفي باشد براي توجه و عنايت هر چه بيشتر به سخنان و رهنمودهاي رهبر حكيم و فرزانه انقلاب و گامي هر چند كوچك در مسير جامه عمل پوشاندن به افكار و انديشه‌هاي مقدس و ناب آن يار سفر كرده كه صد قافله دل همره اوست.

الف- پژوهش موضوعي
رايج‌ترين شيوه تحقيق در آثار يك انديشمند، پژوهش موضوعي است؛ به عنوان مثال، چنانچه بخواهيد ديدگاه امام(س) در خصوص موضوعي عرفاني همچون انسان كامل و يا تفسير عرفاني امام از آيات قرآن را مورد تحقيق قرار دهيد، بايد در وهله نخست به كتاب‌هايي خاص از ايشان مراجعه كنيد كه به طور مشخص به بحث در اين باره پرداخته‌اند و يا به مجموعه كتاب‌هاي آن حضرت مراجعه نماييد و مباحث پراكنده‌اي را كه به اين موضوع اشاره كرده‌اند، از لابه‌لاي آثار گوناگون ايشان به دست آوريد. بديهي است كه اين روش وقت بسياري را از محقق مي‌گيرد و معمولاً فرصت و دقت انجام چنين پژوهش تامي براي پژوهندگان به‌سختي فراهم مي‌گردد. از اين رو، استفاده از كتاب‌هايي كه به معرفي موضوعي ديدگاه‌هاي امام(س) همت گماشته‌اند، بهترين راه دستيابي به انديشه‌هاي امام راحل(س) از نظر موضوعي است. نكته قابل توجه در استخراج ديدگاه‌هاي حضرت امام(س) آن است كه مراجعه به منابع انتشار يافته از سوي مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني(س) از اولويت و اتقان بالايي نسبت به ديگر آثار چاپ شده در اين زمينه برخواردارند.
برخي از مهم‌ترين منابعي كه به نوعي فهارس موضوعي انديشه‌هاي امام(س) را در دسترس قرار داده‌اند، عبارت‌اند از:
1. كتاب‌، از جمله:
- صحيفه امام كه به ارائه موضوعات و نمايه‌هاي موجود در سخنراني‌ها، نامه‌ها و پيام‌هاي امام خميني(س) اختصاص دارد.
- تبيان، كه معرفي موضوعي انديشه‌هاي امام(س) را برعهده دارد و تا كنون 43 دفتر از آن به چاپ رسيده است.
- مفتاح نور، كه در دو بخش تنظيم گرديده است. بخش نخست آن فهرستي از موضوعات يازده عنوان از آثار امام(س) را ارائه نموده و بخش دوم آن به معرفي و توضيح شرح اصطلاحات عرفاني آثار امام(س) پرداخته است.
2. پايان‌نامه: پايان‌نامه‌هاي علمي نيز به نوعي به معرفي موضوعي خاص از انديشه‌هاي امام(س) را اختصاص دارد كه به توضيح و تحليل ديدگاه امام(س) در باره يك موضوع خاص پرداخته‌اند.
3. مقاله: مقالات چاپ شده در نشريات كشوري خاصه نشريات تخصصي در باره انقلاب و امام(س) نيز يكي ديگر از منابع قابل توجه براي كساني است كه علاقه‌مند به تحقيق در آراء حضرت امام(س) هستند.
4. مجموعه آثار كنگره‌ها: تا كنون آثار ارزشمندي از سوي كنگره‌هاي متعدد در حوزه‌هايي خاص از انديشه امام(س) به زيور چاپ آراسته شده‌اند. برخي از اين همايش‌هاعبارت‌اند از: كنگره اخلاقي - عرفاني امام خميني(س)، کنگره کرامت انسانی و خميني(س)، كنگره انديشه حكومتي امام خميني(س)، كنگره انديشه اقتصادي امام خميني(س)، كنگره نقش زمان و مكان در اجتهاد و كنگره انديشه‌هاي قرآني امام خميني(س)
5. نرم‌افزارها، مانند نرم‌افزار روح الله و صحيفه امام.
6. صفحات اينترنتي، از جمله: پايگاه اطلاع‌رساني امام خميني، سايت پژوهشكده انقلاب اسلامي و وبلاگ‌هاي مرتبط با انديشه‌هاي امام(س)

ب- پژوهش در اقتضائات انديشه‌هاي امام(س)
شيوه ديگري كه در حوزه پژوهش در انديشه‌هاي امام(س) مطرح مي‌باشد و مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني(س) نيز در اين باره به بحث و بررسي مشغول است، كشف و ارائه اقتضائات آراء امام(س) است؛ يعني مثلاً وقتي دانستيم كه ديدگاه امام(س) در باره ولايت فقيه چيست، بايد در اين باره نيز به گفتگو بنشينيم كه باور و اعتقاد به چنين ديدگاهي، چه اقتضائات و نتايجي را در پي دارد و لوازم و پيامدهاي التزام به موضوع ولايت فقيه با رويكرد امام(س)، چه چيزهايي است.
به نظر مي‌رسد بحث و بررسي اين بُعد از انديشه‌هاي امام(س) از ظرافت و دقت خاصي برخواردار است و در ارائه اقتضائات ديدگاه‌هاي آن رهبر بزرگ بايد به اصول و مباني ايشان در حوزه‌هاي مختلف علمي توجه داشت و لوازم استنباط شده از كلام ايشان را بر اساس اين اصول و قواعد مسلم، مطرح نمود. به هر حال، حوزه پژوهش در انديشه‌هاي امام(س) به صورت موضوعي در اين شيوه مسير رشد و كمال خود را مي‌پيمايد و به گسترش و وسعت نظرات امام(س) در امور گوناگون مي‌انجامد.

ج- پژوهش‌هاي كاربردي
از تئوري تا عمل، راه بسياري وجود دارد. شيوه صحيح و كامل اسلامي و سيره حسنه اهل بيت(ع) نيز اين بوده است كه نسبت به آنچه مي‌گويند پيشتر در عمل به آن سبقت بگيرند تا كلامشان در جان انسان‌هاي مستعد رسوخ نمايد و سازنده جامعه باشد؛ به بيان ديگر، زماني حقيقت يك انديشه تبلور مي‌يابد و آثار و حسنات آن رخ مي‌نمايد كه در مرحله عمل به منصه ظهور بنشيند. به همين جهت، سرحدّ كمال يك انديشه وقتي تجلي مي‌كند كه توفيق عمل بيابد و در عرصه عمل و اجتماع قابليت عينيت يافتن داشته باشد.
كاربردي كردن يك انديشه آن هم انديشه‌هاي گسترده، دقيق و بزرگي چون انديشه‌هاي امام راحل(س) كه از حقيقت دين و روح اسلام ناب محمدي برخاسته، شيوه ديگري است كه مي‌توان در حوزه تحقيق در آثار امام(س) مورد بحث و بررسي قرار داد؛ همچنان كه مثلاً در حيطه اخلاق و عرفان اسلامي، آن رهبر بزرگ مي‌كوشيد اخلاق عارفانه و معرفت توحيدي را به ساحت عمل بكشاند و مردم را با روح دين آشنا سازد و تربيت كند و اساساً يكي از ويژگي‌ها و وجوه تمايز عرفان امام(س) را با ديگر عرفا بايد در همين نكته جست. از اين رو، در وصيت‌نامه سياسي _ الهي خويش چنين سفارش فرموده‌اند: از بالاترين و والاترين حوزه‌هايي كه لازم است به طور همگاني مورد تعليم و تعلم قرار گيرد، علوم معنوي اسلامي از قبيل علم اخلاق و تهذيب نفس و سير و سلوك الي الله رزقنا الله و اياكم كه جهاد اكبر مي‌باشد، [است].(1)
به نظر نگارنده پژوهش در اين عرصه و ارائه راهكارهاي لازم براي كاربردي‌سازي انديشه‌هاي امام(س) در عرصه‌هاي مختلف كه امكان ظهور و بروز دارند، از مهم‌ترين امور و والاترين وظايف ارادتمندان و رهروان مكتب و مرام خميني عزيز(س) است. امروزه وقت آن فرارسيده كه سياست‌هاي الهي و انديشه‌هاي راهبردي امام(س) به راهكارهاي عملي و كاربردي تبديل شوند تا شمه‌اي از مدينه فاضله اهل الله مشام جان‌ها را سرمست از عطر خوش عدالت و معنويت سازد و آرزوي ديرينه آن عزيز در بسط عدل و عرفان جامه عمل بپوشد. ديدگاه‌هاي تربيتي و آموزشي، انديشه‌هاي اقتصادي، آراء سياسي، نظرات راهگشاي اخلاقي و عقايد ناب عرفاني و معنوي حضرت امام خميني(س) از مرحله پژوهش‌هاي موضوعي تا تحقيقات كاربردي مسير درازي را بايد بپيمايد تا به‌شايستگي امكان تحقق يابد. البته بايد توجه داشت كه سامان يافتن پژوهش‌هاي كاربردي در انديشه‌هاي امام(س)، مبتني بر پژوهش‌هاي موضوعي و استخراج اقتضائات آراء امام راحل(س) است كه بايد به گونه‌اي درخور و بايسته صورت پذيرد؛ به عبارت ديگر، شكوفايي و رشد شيوه اوّل تحقيق را بايد در شيوه دوم جست و ثمره و كمال دو شيوه نخست را در اين شيوه دانست.
اميد آن داريم كه حضرت ربوبي افتخار خدمت به نظام مقدس جمهوري اسلامي و احياء و اشاعه انديشه‌هاي ناب آن روح خدا را از مرحله علم و پژوهش گرفته تا مرحله عمل و اجرا به ما عنايت نمايد و نام ما را در زمره خدمتگزاران صديق انقلاب و شيفتگان و پيروان خالص رهبري، و عاشقان صادق اسلام ناب ثبت نمايد و توفيق حضور فعال در تمامي عرصه‌هاي اين نظام مقدس را به همگان ارزاني دارد.
پی نوشتها:
1.
2. صحيفه انقلاب، ص 21.

© kimiyayevesal.com [1387]